Haba Jameun – Useuha si Amat Jak Usé Buya

Si Amat nakeuh sidroe aneuk nyang ka yatim piatu. Makjih ngön ayahjih ka trép meuninggai yôh masa ubit-bitjih. Jih tinggai sajan ngön nèkjih. Nèkjih pih ka tuha ngön ka laéh. Buet si Amat tiep uroe, lheueh jitulông nèkjih di rumoh, jih jijak peurabé kaméng nékjih. Meunyö uroe ka seupôt, si Amat jiparôh kamèng jipuwoe u gampông, jipeulôp lam weue. ‘Oh lheueh jimanoe ngön jiseumayang Meugréb, tiep malam hàn töm jipré, si Amat sabé jijak beuet keudéh bak Teungku Dayah.
Bak siuroe si Amat jipeurabé kaméng bak binéh krueng. Sira jikeumiet kaméng, si Amat jiéh-éh sampoe teungeut bak saboh jambô. Teungöh mangat that teungeut, deuh jideungö lé si Amat su kaméngjih jiklik sang-sang lagèe lam lumpoe. Si Amat pih meupreuek teukeujet. Laju jibeudöh jigusuek-gusuek mata, deuh jikalön aneuk kaméngjih teungöh jimeulawan-lawan bak babah buya. Hàna trép nibak nyan, jingieng aneuk kaméngjih ka jimé lé buya nyan keudéh lam krueng. Si Amat laju jimoe teumakôt keunöng dhet bak nékjih.
Sira jimoe si Amat jibeudöh, jiplöh ma kaméng bak teujantang, jiparôh aneukjih nyang mantöng tinggai, laju jiwoe keudéh bak rumôh nékjih. Trôh bak nék jipeugah aneuk kaméng ka jicok lé buya. Tapi nékjih hàna beungéh. Nyang na geukheun bak si Amat bèk lé ka peurabé kaméng bak binéh krueng nyan, keureuna di sinan na saboh buya nyang ka raya that. Le that ka jipajôh kaméng. Buya nyan ka leupah juwah, meujan-jan ureueng-ureueng pih jirungkhom. Teuma si Amat jitanyöng bak nékjih: “Peue na ureueng nyang ék poh buya nyan nék?” “Jinoe hàna. Tapi dilèe na ureueng nyang ék poh buya lagée nyan. Nan gopnyan Teungku Lhôk Kubu, gampônggeuh sidéh di Calang. Gop nyan kayém geumeuadèe di Batèe Tutông”, kheun nék. Teuma si Amat jikheun: “Meunyö meunan nék, euntreuk bah lôn tanyöng nyang leubèh jeulaih lom keudéh bak Teungku Dayah”. “Ka jeuet!” kheun nék.
Beudöh si Amat jijak teumanyöng masaalah poh buya nyan keudéh bak Teungku Dayah Barô. Kheun si Amat: “Buya nyan ka bueh that Teungku, meunyö tapoh peue na ureueng nyang ék poh?” “Na”, seuôt Teungku. Nyankeuh Teungku Lhok Kubu. Tapi Teungku neukheun lom: “Bèk tapoh buya nyan. Sayang jih, keureuna jih lagèe geutanyoe cit, na hak udép lam dônya nyoe. Bueh buya nyan, keureuna ka le ureueng jak peukaru jih. Jijak kawé aneukjih jijak publoe. Nyankeuh seubab buya nyan ka bueh hai Amat. Mulai jinoe, di gampông geutanyoe peureulèe tapeugöt atôran, mangat meutheun bèk lé jipeukaru aneuk-aneuk buya nyan. Meusoe nyang peukaru ngön jijak cok tadeunda atawa tahukôm”. Teuma si Amat jitanyöng lom: “Pakriban carajih Teungku?”. Jaweueb Teungku: “Jinoe geutanyoe tapeugöt khandôri bacut tameulakèe bak Allah, beujitémkeuh buya nyan jiwoe bak söt keudéh lam lhôk. Bèk lé jipeukaru aneuk kamèng geutanyoe. Meunancit geutanyoe bèk lé tapeukarujih. Taharap buya nyan beujiiem droejih, bèk lé juwah”. Seuôt si Amat: “Meunyö meunan ka jeuet hai Teungku”. Teungku geupujoe si Amat: “Jroh that até droekeuh hai Amat, katém bôh pikéran keu buya nyang ka soseue nyan, nyang ka kayém that jicok aneuk-aneuk kaméng geutanyoe. Ureueng laén, hàna meusidroe pih nyang tém padôli”.
Teuma si Amat jikheun lom: “Meunoe hai Teungku, masaalah nyan nakeuh masaalah geutanyoe bandum, meunyö jinoe buya nyan jipajôh kaméng, singöh kadang jipajoh ureueng! Meunyö hàna tapiké pakri cara buya nyan buegadöh, kön gutanyoe cit nyang sôsah!? Seuôt Teungku lom, mémang beutôi hai Amat tapeubuet-buet nyang na meunafaàt keu ureueng ramé, teuntèe geubri pahala lé Allah, lom pih geutanyoe mudah raseuki. Rupajih lôn peubeuet droe keuh hai Amat hàna sia-sia.
Si Amat yôh nyan jilakèe idin bak Teungku, laju jigisa, jiwoe u rumoh nék. Trôh bak nék, jipeugah haba Teungku Dayah. Kheun si Amat: “Geupeugah lé Teungku hai nék, hàn geubri poh buya nyan. Jih peuneujeuet Tuhan cit lagèe geutanyoe. Jih na hak udép lam dônya nyo. Seubab nyankeuh jih wajéb talindông cit, hàn jeuet tapoh-poh lé geutanyoe”. Seuôt nék: “Meunyö ka geupeugah lé Teungku lagèe nyan, hàna pat tatulak lé hai Amat”.
Kheun si Amat: “Lom geupeugah lé Teungku geuyue peugöt khandôri bacut. Geuyue meudôà keudéh bak Poteu Allah, taharap buya nyang bueh nyan beujeuôh jiminah, bèk lé jipeukaru geutanyoe”. “Meunyö meunan, kajeuet”, kheun nék si Amat.
Abéh haba, ureueng gampông nyan mandum, bak saboh watèe di masa nyan geupeugöt khandôri raya, geumeuhei ramé jamèe ikôt sireuta ubé na aneuk yatim. Òh lheuh khandôri Teungku Dayah geujak bak tuwi krueng toe kuala, geukheun bak buya: “Hoka kah hai buya! Kawoe lam lhôk keudéh! Bèk lé ka peukaru binatang kamoe! Di kamoe pih hàn lé meupeukaru, hàn lé meucok aneuk kah.
Meunankeuh usaha Teungku Dayah, ngön tulông Allah, buya di sinan hàna lé bueh troh àn jinoe. Si Amat pih ka seunang bak masa nyan, buya pih ka seungap.
Meunankeuh calitra si Amat jeuet tapatéh jeuet hàn, nyoe calitra rakyat di Aceh Jaya, Calang. Lhôk bak jiduek buya nyan nakeuh lhôk Buya sampoe àn jinoe na nan gampông Lhôk Buya. Teungku Lhôk Kubu pih na Lhôk Kubu di Calang. Batèe Tutông bak Teungku meuadèe pih mantöng na trôh àn jinoe, Batèe Tutông. Teungku Dayah nyan nakeuh, Teungku Dayah Barô, sampoe àn jinoe mantöng na Dayah Barô. Seudangkan si Amat òh dudoe meuninggai di Rigaih, kubujih di Gunong Kuali.

———
..

Cerita ini hanya cuplikan dari buku Haba Jameun, untuk selengkapnya segera dapatkan edisi cetak di Bandar Publishing – Banda Aceh.